Verimlilik Tuzağı: Jevons Paradoksu

Dijitalleşme savunucularının en büyük vaadi şudur: "Teknoloji geliştikçe işlemlerimizi daha az enerjiyle yapacağız ve böylece gezegeni kurtaracağız." Ancak ekonomi ve çevre biliminin en acı gerçeklerinden biri olan Jevons Paradoksu, durumun tam tersi işlediğini kanıtlıyor.

Nedir Bu Jevons Paradoksu?

1865 yılında İngiliz ekonomist William Stanley Jevons, kömür kullanımının daha verimli hale gelmesine rağmen toplam kömür tüketiminin azalmadığını, aksine arttığını fark etti. Jevons’a göre; bir kaynağın kullanımındaki verimlilik artışı, o kaynağın maliyetini düşürdüğü için talebi patlatır. Sonuç olarak, tasarruf edilen miktar, artan kullanım miktarı tarafından yutulur.Aynı durum bugün dijital ekosistemde yaşanıyor.

Dijital dünyadaki verimlilik artışı, paradoksal bir şekilde doğaya olan yükümüzü azaltmak yerine artırıyor. Teknolojinin gelişmesiyle verileri daha az enerjiyle taşımayı öğrensek de, bu kolaylık bizi daha fazla ve daha yüksek çözünürlüklü içerikler tüketmeye teşvik ediyor; yani birim başına tasarruf etsek de toplam kullanım miktarımız kontrolsüzce büyüyor. Örneğin, internetin hızlanması ve işlemcilerin güçlenmesi bizi tasarrufa değil, her nesneyi internete bağladığımız ve sürekli yüksek veri tükettiğimiz bir "dijital obeziteye" sürüklüyor. Sonuç olarak, teknolojinin sunduğu her verimlilik adımı, daha büyük bir tüketim dalgasına yol açarak veri merkezlerinin bacalarını daha fazla tüttürüyor.

Teknolojinin daha verimli hale gelmesine rağmen enerji ihtiyacının neden arttığını inceleyen en güncel kaynak, Fransız düşünce kuruluşu The Shift Project'in "Lean ICT: Towards Digital Sobriety"(2019) raporudur.